U-Verlagerung Wald

Diep verscholen in een bos, net over de Duits – Poolse grens ligt een voormalige munitiefabriek van de firma Deutsche Sprengchemie GmbH. In 1938 is men met de bouw begonnen. Zo’n 400 gebouwen zijn gebouwd op een terrein van 550 hectare. Alles om uit nitroglycerine munitie te maken. Vanaf 1941 is de productie begonnen.

UV Wald

Maximaal 2000 mensen hebben hier gewerkt, waaronder ook veel krijgsgevangenen uit Frankrijk, Nederland en Italië en dwangarbeiders uit concentratiekampen. Na afloop van de Tweede Wereldoorlog zijn alle machines afgevoerd naar de Sovjetunie, als onderdeel van de herstelbetalingen.

UV Wald

Het complex was vanuit de lucht lastig te zien, de gebouwen werden met bomen beplant, als camouflage. Naast de 400 gebouwen (bunkers, energiecentrale, woonverblijven en andere gebouwen) is er ook nog zo’n 72 kilometer weg, 38 kilometer rails en 60 kilometer waterleiding + riolering aangelegd op het terrein.

UV Wald: Station

Zoals bij elke Duitse munitiefabriek uit die tijd, waren arbeidsongelukken geen zeldzaamheid. Vaak met vele doden tot gevolg. En ook nu gebeuren er af en toe nog ongelukken. Er ligt nog ontzettend veel munitieresten onder de grond. Slechts een deel van het terrein is tot 30 centimeter diep gecontroleerd.

UV Wald
UV Wald
UV Wald
UV Wald
UV Wald
UV Wald
UV Wald
UV Wald
UV Wald
UV Wald

Atlantikwall: MKB Heerenduin en MFB Olmen

Hier is het bunkervirus eigenlijk serieus begonnen. De bunkers van de Marine Kust Batterij Heerenduin en de Marine Flak Batterij Olmen zijn vrij toegankelijk en bieden voldoende motieven om te fotograferen. Een aantal bunkers zijn inmiddels ook ingericht als museum door het Bunker Museum IJmuiden (http://bunkermuseum.nl/).

MFB Olmen: Leitstand / Vuurleidingsbunker type Fl249

MKB Heerenduin is op de verdediging tegen aanvallen vanaf de zee gebouwd en MFB Olmen is als luchtafweerbatterij gebouwd. De bouw is begonnen in 1942. In eerste instantie stond het geschut in open beddingen, maar later in de Tweede wereldoorlog is het geschut toch verplaatst in bunkers. Zoals het overgrote deel van de Atlantikwall zijn deze batterijen nooit afgebouwd. Dat is ook duidelijk te zien aan bijvoorbeeld de afwerking van de bunkers.

MKB Heerenduin: Leitstand / Vuurleidingsbunker type M178

MKB Heerenduin en MFB Olmen maakten deel uit van de “Festung IJmuiden”. Volgens de Duitse bezetter was de haven van IJmuiden van groot strategisch belang en dat verdiende ook een navenante verdediging.

MKB Olmen

De bunkers waren deels met overdekte loopgraven met elkaar verbonden. Daar is nu nog weinig van terug over.

MKB Heerenduin

Dat de bunkers zo eenvoudig toegankelijk zijn, weet de lokale jeugd ook. Alle bunkers zijn ontsiert met graffiti. Er ligt ook veel troep, want rotzooi opruimen is voor veel mensen blijkbaar te moeilijk. Hou hier absoluut niet van, maar het is onmogelijk om dit te ontlopen.

MKB Olmen: Leitstand met op de achtergrond de Hoogovens

In een enkele bunker zijn nog originele tekeningen te zien. Deze bunker is nu gelukkig een museumsbunker, anders zouden deze unieke tekeningen allemaal beklad zijn.

MKB Heerenduin
MKB Heerenduin
MBK Heerenduin
MKB Heerenduin

Tussen de sterkst gebouwde bunkers (St = Ständiger Bunker = bomveilige bunkers met muren van minstens 2 meter dik) staan ook veel bunkers die dat totaal niet zijn. Zoals bijvoorbeeld de manschappenverblijven. Dat lijkt vreemd, maar mocht er gevaar dreigen, dan waren de soldaten in de geschutsbunkers om terug te kunnen vechten.

MKB Heerenduin
MKB Heerenduin

Enkele scenes uit de film “Soldaat van Oranje” zijn ook opgenomen in de MKB Heerenduin. De vuurleidingsbunker is hier als geschutsbunker afgebeeld met een lantaarnpaal als geschut. Dit is historisch niet juist, vanuit een vuurleidingsbunker werd bepaald welke geschutsbunker waar moest vuren. Maakt de film overigens zeker niet minder de moeite waard!

Fort Metz

De Frans-Duitse oorlog in 1870-1871 werd verloren door Frankrijk, waardoor Frankrijk grondgebied moest afstaan aan Duitsland. Deze nieuwe grens moest natuurlijk goed verdedigd worden, vandaar dat er snel werd begonnen met het bouwen van vestingen rondom de belangrijkste steden. Ook Metz behoorde daartoe. Frankrijk was al voor het verlies van Metz aan Duitsland begonnen met het bouwen van een vestigingsgordel, maar die was nog lang niet af. De Duitsers integreerden deze forten in hun verdedigingswerken en bouwden nog een aantal forten, tussenwerken en andere kleinere verdedigingswerken extra.

Fort Metz

De grote forten, de zogenaamde Festen, zijn ondanks de gelijke opbouw toch unieke bouwwerken. Ze zijn namelijk aangepast aan het landschap en behoorlijk groot. Meerdere kazematten, kazernecomplexen en abri’s die ondergronds met elkaar verbonden zijn. Zoals ook dit fort. In slechts 4 jaar is dit fort gebouwd (1907-1911), wat gezien de grootte van het werk toch wel bijzonder mag heten. De werken zijn namelijk gebouwd op 83 hectare! Het fort bood plaats voor 560 soldaten.

Fort Metz

In de Eerste Wereldoorlog bleef Metz en omgeving praktisch verschoond van gevechtshandelingen, zoals ook dit fort. In de Tweede Wereldoorlog hebben de Amerikanen de uitwerking van diverse bommen getest op dit fort en dat is wel terug te zien.

Fort Metz

Na de Eerste Wereldoorlog zijn enkele forten door het Franse leger in gebruik genomen. Ook dit fort en dat is dan ook te zien aan de beschriftingen:

Fort Metz

Het werk is nog steeds militair terrein en wordt tegenwoordig met wildcamera’s bewaakt. Een bezoek kan ik dan ook alleen maar afraden, hoe mooi het werk ook is. Het is voor mij een van de mooiste forten die ik heb gezocht, vanwege de vele muurschilderingen.

Fort Metz

Het is een wonder dat de vele muurschilderingen niet zijn vernield door de Fransen.

Fort Metz
Fort Metz
Fort Metz: Oven
Fort Metz: Machineruimte
Fort Metz
Fort Metz: Keuken
Fort Metz: Kazerne
Fort Metz: Ondergronds gangenstelsel

UV Saar

Eigenlijk zijn dit 2 Untertage Verlagerungen, Saar 1 en Saar 2, aangezien het om 2 voormalige kalkgroeves gaat die boven elkaar liggen. De groeves zijn ondergronds wel met elkaar verbonden, al ben ik die verbinding nooit tegengekomen. De groeves zijn namelijk behoorlijk (zo’n 23.000 m2) groot en ik heb deze nog lang niet helemaal bekeken.

UV Saar

Tijdens de Tweede Wereldoorlog hebben de Duitsers al snel besloten dat deze groeves zeer goed geschikt waren voor de productie van oorlogsmateriaal. Alle U-Verlagerungen zijn genummerd en deze U-Verlagerung heeft een laag “objektnummer”, namelijk nummer 79 (van de ruim 6000).

UV Saar

De firma Renk AG uit Augsburg heeft hier onderdelen voor tanks geproduceerd, evenals de firma Sonderling. Deze groeve schijnt ook als hospitaal te zijn benut, maar in hoeverre dat klopt is lastig te achterhalen. De onderste groeve is zeer instabiel en dat is ook duidelijk te zien aan de vele, recente afgebrokkelde stukken steen. De bovenste groeve is, op een paar delen na, een stuk stabieler.

UV Saar

Na de oorlog is er nog een paddenstoelenkwekerij in gevestigd geweest en is de groeve als dumpplek voor oude auto’s en andere troep (olievaten bv) misbruikt. Iets dat overigens typisch is voor verlaten, Franse groeves.

UV Saar

Van de U-Verlagerung is weinig meer te zien. Wat buizen om de productieruimtes droog te houden, zeker in de onderste groeve staat er op sommige plekken best water. Ook zijn sommige vloeren egaal gebetonneerd en zie je nog resten van de electriciteitsvoorziening.

UV Saar
UV Saar
UV Saar

Zwitserland: Festung Magletsch

Zwitserland is, zoals de Zwitsers zeggen, net een grote, ondergrondse gatenkaas op het gebied van verdedigingswerken. En dat klopt ook wel, zeker als je erop gaat letten. Bunkers gecamoufleerd als huis, neprotsformaties als camouflage voor geschutsstellingen, een schuur als onderkomen voor geschut en mooi in het landschap gecamoufleerde ondergrondse bunkercomplexen. Schitterend om te zien hoe je eigenlijk voor de gek wordt gehouden. Verdediging van de landsgrenzen, maar dan zo, zodat het niet opvalt voor de argeloze bezoeker. Festung Magletsch is dat ook. Deze vesting bestaat uit diverse bunkers, ondergrondse complexen, bunkerhuizen, tankhindernissen en nog veel meer moois voor de liefhebber van verdedigingswerken. Festung Magletsch maakt deel uit van de Festung Sargans en is gebouwd om de grens met Luxemburg, maar vooral Duitsland goed te kunnen verdedigen.

Artilleriewerk Magletsch (A6020), een onderdeel van de Festung Magletsch, is van buitenaf ook lastig te zien. Dat is ook logisch, aangezien de ingang verscholen ligt in een klein, afgelegen zijdal. En mocht je daar toevallig komen, dan is de ingang nu ook weer niet dusdanig indrukwekkend dat je er een heel ondergronds, in de rotsen gehouden verdedigingswerk in vermoedt.

Zwitserland: Artilleriewerk Magletsch

Het valt natuurlijk wel op dat het nog steeds actief militair terrein is en dat je er zeker niet zo naar binnen kunt gaan, maar verder niet.

Zwitserland: Artilleriewerk Magletsch

Via de vereniging AFOM ( https://www.afom.ch/clubdesk/www?p=100100 ) kun je het werk toch van binnen zien. Niet alles, want de onderste verdieping is nog steeds in gebruik door het leger. Het werk zelf is in 1940 gebouwd in de kalkrotsen rondom het dorp Gretschins. Het ondergrondse complex bestaat uit meerdere verdiepingen en heeft een gangenstelsel van ongeveer 4000 meter lang.

Zwitserland: Artilleriewerk Magletsch

Het werk had een eigen hospitaal met 70 bedden, keuken, bakkerij, noodwatervoorraad en natuurlijk ook een stroomvoorziening door middel van dieselgeneratoren en werd door 381 soldaten bemand. De kalkrotsen waren echter niet stabiel en veilig genoeg, vandaar dat de gangen zijn verstevigd met beton.

Zwitserland: Artilleriewerk Magletsch

Hoewel dit grote verdedigingscomplex een stuk later is gebouwd dan de Maginotlinie (gebouwd vanaf 1930), is het een stuk minder modern. Geen smalspoor voor het transport van munitie, geen liften voor hetzelfde transport en ook de voorzieningen voor de soldaten waren destijds niet zo goed als die in een gemiddeld Maginotwerk.

Zwitserland: Artilleriewerk Magletsch – sanitair

Zo konden de soldaten zich bijvoorbeeld prima wassen, maar de wasruimte ligt midden in een gang, in plaats van een aparte ruimte. Na de Tweede Wereldoorlog is het werk wel gemoderniseerd.

Zwitserland: Artilleriewerk Magletsch

Wat wel bijzonder is om te zien is het systeem waarmee de munitie naar de verschillende verdiepingen werd getransporteerd. Dit is niet overal ingebouwd, alleen bij het zware geschut van 10,5 cm.

Zwitserland: Artilleriewerk Magletsch – paternoster
Zwitserland: Artilleriewerk Magletsch – commandocentrale
Zwitserland: Artilleriewerk Magletsch – hospitaal
Zwitserland: Artilleriewerk Magletsch – keuken
Zwitserland: Artilleriewerk Magletsch
Zwitserland: Artilleriewerk Magletsch

Fortenring Antwerpen: Fort 6 te Wilrijk

Antwerpen heeft meerdere fortengordels. Fort 6 is een van de forten gebouwd tussen 1860 en 1864 ter bescherming van de stad Antwerpen, naar aanleiding van de wet van 1859.

Antwerpen: Fort 6 – Reduit

Het type fort is ontworpen door Henri Alexis Brialmont. Niet alleen deze fortenring rond Antwerpen heeft hij ontworpen, ook de fortenringen rond Namen en Luik zijn van zijn hand.

Antwerpen: Fort 6 – Reduit

Het terrein wordt beheerd door de Universiteit van Antwerpen, sommige gebouwen zijn nog in gebruik en in goede staat, maar het reduit is sterk vervallen. Een bezoek is alleen aan te raden in een lange droogteperiode, normaal staat het reduit tot kniehoog onder water. En zelfs dan zijn laarzen aan te raden, want een blubberig geheel is het sowieso.

Antwerpen: Fort 6 – Reduit

Het reduit is toegankelijk, maar in slechte staat. Veel graffiti maakt het ook niet mooier en dat is jammer.

Antwerpen: Fort 6 – Reduit

Bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog bleek al snel dat de forten verouderd waren, de geplande moderniseringen waren nog lang niet afgerond.

Antwerpen: Fort 6 – Reduit
Antwerpen: Fort 6 – Reduit

Oorlogsmonument: Ossuaire Douaumont – Verdun

Oorlogsmonumenten zijn meestal grote, protserige monumenten. Zelf zie ik het liever allemaal wat meer ingetogen. Het “beenhuis” (ossuaire) Douaumont in Verdun is ook zo’n monument. 137 meter lang en 46 meter hoog, is dit niet te overzien als je de slagvelden van de Eerste Wereldoorlog rondom Verdun bezoekt.

WW1: Ossuaire Douaumont

In de kelderruimtes liggen de beenderen van 130.000 onbekende soldaten. En voor het monument is nog een militaire begraafplaats waarin 16.142 Franse soldaten begraven liggen. Dit alles op een oppervlakte van ruim 144.000 m2.

WW1: Ossuaire Douaumont

Minimaal 1x per jaar ben ik in Verdun en omgeving te vinden en dan rij je ook langs dit monument. Hoe groots het monument ook mag zijn, het is klein in vergelijking met wat zich daar heeft afgespeeld.

WW1: Ossuaire Douaumont
WW1: Ossuaire Douaumont

Het monument kun je ook bezoeken. Meer informatie is hier te vinden: https://www.verdun-douaumont.com/en/

Ludwigswinkel: Area 1

Tijdens de Koude Oorlog speelde het Pfalzerwald een belangrijke rol en dan met name het zuidelijke deel. Zowel de NATO als de Amerikanen waren in dit gebied goed vertegenwoordigd met hoofdkwartieren, wapenopslagplaatsen en andere opslagdepots. Het bosgebied was blijkbaar een ideale plek om dit allemaal ver van de bewoonde wereld af, onopgemerkt te kunnen bouwen. Area 1 in Ludwigswinkel is zo’n plek.

Tijdens de Koude Oorlog had de NATO hier atoomwapens opgeslagen op een terrein van 17 hectare. Deze 17 hectare was slechts een klein deel van het hele complex, in totaal was ruim 680 hectare in de jaren ’50 van de gemeentes Ludwigswinkel en Fischbach in beslag genomen door de NATO voor wapendepots en kazernes. Inmiddels allemaal niet meer in gebruik en deels omgebouwd tot bedrijventerreinen.

Koude Oorlog: Area 1 te Ludwigswinkel

Area 1 is nu een “monument” en is gratis toegankelijk voor het publiek. Een vereniging geeft af en toe rondleidingen, maar ook zonder rondleiding is het terrein prima te bezoeken. Er staan genoeg informatieborden die uitleg geven over het nut van de gebouwen en hoe het er destijds uitzag.

Koude Oorlog: Area 1 te Ludwigswinkel

Voor meer informatie: http://www.ig-area-one.de/index.html

Maginotlinie: A34 – PO du Kerfent

Veel bunkers bezoek ik meerdere keren. Bijvoorbeeld omdat andere bunkerbekenden het werk ook willen zien of omdat mijn foto’s van een eerder bezoek mislukt zijn, maar ook omdat de bunker de eerste keer niet helemaal bezocht kon worden. Dit complex is daar een prima voorbeeld van. Bij het eerste bezoek kwamen wij niet verder dan de machinekamer, daarna stond het water al te hoog. De keer erna hadden we onze laarzen meegenomen, maar ook dat mocht niet baten, het water stond veel te hoog. De derde keer was wel succesvol, “gewapend” met een waadpak hebben wij het hele complex kunnen bekijken en fotograferen.

Maginotlinie: PO A34

Het water stond ruim 1 meter hoog in de gangen, zoals hierboven wel duidelijk te zien is. Toch “moet” ik nog een keer terug; mijn foto’s zijn destijds te gehaast gemaakt, dus mislukt. Een nieuw bezoek zit er helaas voorlopig niet in; het werk is dichtgemaakt.

Maginotlinie: PO A34

Het werk bestaat uit 4 gevechtsbunkers die ondergronds met elkaar zijn verbonden. Onder andere de kazerne, keuken, machineruimte en ziekenboeg zijn, zoals gebruikelijk bij Maginotwerken ook ondergronds in het 30 meter diepe gangenstelsel ingebouwd. Met slechts 4 gevechtsbunkers behoort dit werk tot de kleine werken. De bunkers liggen 500 meter van elkaar verwijderd. Er waren meerdere bunkers gepland, maar ook destijds werd er al bezuinigd en daardoor zijn er 2 bunkers niet gebouwd.

Maginotlinie: PO A34

Zoals alle Maginotwerken is ook dit werk niet overgeslagen door de kabeldieven. Het werk is in een slechte staat, al maken de muurschilderingen een bezoek altijd de moeite waard. Tijdens de Tweede Wereldoorlog hebben de Duitsers ook van het werk gebruik gemaakt.

Maginotlinie: PO A34
Maginotlinie: PO A34 – Machineruimte
Maginotlinie: PO A34 – Ziekenboeg

Verdunklassiekers: Fort Souville

Iedereen die weleens Verdun bezocht heeft om de vele verdedigingswerken te bezoeken, kent Fort Souville wel. Gebouwd in 1876, na de Duits-Franse oorlog van 1870 / 1871, ter verdediging van de stad Verdun. Dat klinkt nu wat onlogisch, maar destijds zagen de landsgrenzen er anders uit dan nu. Thionville (Diedenhofen) en Metz waren bijvoorbeeld Duits grondgebied. De bouw en grote aanpassingen zijn pas gestopt in 1914, vlak voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog.

WW1: Fort Souville

Tijdens de Eerste Wereldoorlog is er in de omgeving Verdun heel zwaar gevochten. Dat is ook te zien aan dit fort. Van het fort is weinig meer over, herkenbaar is het in ieder geval nauwelijks meer als fort.

WW1: Fort Souville – hoofdingang

Tijdens de Eerste Wereldoorlog raakte het fort zwaar beschadigd. De stenen constructie was niet bestand tegen de brisantgranaten van de Duitsers. Om toch stand te kunnen houden, is men begonnen met het graven van een tunnelstelsel onder het fort. Deze smalle tunnels liepen naar nabijgelegen werken (Tourelle Bussière, Pamard kazematten) en werden zo ingericht dat de soldaten er ook primitief konden leven.

WW1: Fort Souville

Een deel van het fort ligt ook onder de grond, de tunnels liggen nog wat dieper. Een fortbezoek kan, maar is gezien de staat van het fort niet aan te raden.

WW1: Fort Souville
WW1: Fort Souville
WW1: Fort Souville