FHQ Wolfsschlucht II

Dit hoofdkwartier voor Hitler was gebouwd om van daaruit de aanval op Groot-Brittannië te coördineren. In tegenstelling tot zijn hoofdkwartier Wolfsschlucht I is dit een heel uitgebreid complex. De hoofdbunkers en de verdedigende bunkers eromheen zijn over een lengte van 5 kilometer gebouwd. Dit om een indruk te geven van de grootte van het complex. Om de bunkers in de kern van Wolfsschlucht II, liggen er vele geschutsbunkers, kazernes, luchtafweer, ondergrondse munitiegroeves en nepbunkers. Na de Tweede Wereldoorlog is het kerncomplex door de NATO gebruikt als hoofdkwartier.

FHQ Wolfsschlucht II: Hitlers bunker

Honderden (475) bunkers zijn gebouwd en dan te bedenken dat Hitler het complex slechts 1x heeft bezocht. In 1944, na de geallieerde invasie in Normandië. De bunkers in het kerncomplex zijn allemaal speciale constructies (Sonderkonstruktion), speciaal gebouwd voor het hoofdkwartier.

FHQ Wolfsschlucht II

Heb het complex een paar keer bezocht, in 2008 even snel tussendoor (dat gaat niet, want daarvoor is het echt te groot) en in 2012 uitgebreid inclusief de omliggende bunkers en tunnels. Tijdens mijn bezoeken was het terrein verboden toegang, maar dat is nu anders. Veel bunkers in het kernwerk zijn nu afgesloten. Er worden tegenwoordig ook rondleidingen georganiseerd (in het Frans), reserveren kan hier: https://www.messortiesculture.com/le-bunker-de-margival-1733

FHQ Wolfsschlucht II
FHQ Wolfsschlucht II

Na de Tweede Wereldoorlog heeft de NATO hier ook een hoofdkwartier opgemaakt. Deels hebben zij de bestaande bunkers gebruikt en deels hebben zij ook nieuwe gebouwen bijgebouwd.

FHQ Wolfsschlucht II
FHQ Wolfsschlucht II
FHQ Wolfsschlucht II
FHQ Wolfsschlucht II: Kazerne, nu gebruikt als paintballlocatie
FHQ Wolfsschlucht II

Vogezentrip

Soms rijden wij (bunkers bezoek ik nooit alleen) behoorlijk ver voor een enkele bunker. Het moet dan wel een bijzonder bouwwerk zijn, voor een “simpel” blok beton doen wij niet zoveel moeite. Ditmaal hadden wij een tripje in de Zuidvogezen gepland. Voor een enkele treintunnel. Deze tunnel was als munitieopslag gebruikt gedurende de Eerste Wereldoorlog en maakte deel uit van een nabijgelegen fort. Na wat zoekwerk ter plaatse was de weg naar de tunnel gevonden. De tunnel zelf was echter een fikse teleurstelling om te bezoeken. Fransen gebruiken leegstaande gebouwen over het algemeen als dumpplek voor hun troep en daar was deze tunnel geen uitzondering op.

WW1: Tunnel du Thieha

Ook de groentenboer was zijn fruit vergeten, dat lag te rotten in een aantal kamers van de tunnel en zelfs de lokale jeugd had nog een deel ingericht als discozaal. Zo jammer altijd.

WW1: Tunnel du Thieha

Gelukkig is er genoeg in de omgeving te vinden, als je goed voorbereid bent en het weer ook meespeelt. Het nabijgelegen fort was afgesloten en de kleinere werken waren niet echt interessant, dus dan maar wat anders bedenken. Rond Épinal liggen meer dan genoeg forten, maar zonder voorbereiding vind je die niet. Dan maar een museum. De gedenkplaats concentratiekamp Natzweiler-Struthof is het hele jaar door geopend, dus wij daar naartoe gereden. Hoewel wij er een half uur voor sluitingstijd waren, was alles gesloten.

KZ Natzweiler-Struthof

De reden was wel duidelijk, alles was flink ondergesneeuwd en het was behoorlijk glad op de weg.

KZ Natzweiler-Struthof

In dit kamp werden voornamelijk mensen uit het verzet opgesloten. In totaal zaten hier zo’n 52.000 mensen gevangen, waarvan er ongeveer 22.000 zijn overleden. Van de 52.000 mensen zijn ruim 35.000 duizend mensen ondergebracht in een van de 70 subkampen van Natzweiler-Struthof. Meer informatie is te vinden op de website van het kamp: http://www.struthof.fr/de/home/

KZ Natzweiler-Struthof

Kortom, hier wil ik sowieso nog een keer heen. In alle rust.

Maginotlinie: A6 – Gros Ouvrage Bréhain

De Maginotlinie loopt langs de grenzen van Frankrijk vanaf de Noordzeekust tot en met de Middellandsezeekustlijn van Corsica. Sommige gebieden zijn sterker gebouwd, zoals bijvoorbeeld het grensgebied met Duitsland en sommige gebieden zijn nauwelijks verdedigd, zoals de grens met België. De grens met Zwitserland werd helemaal overgeslagen, Zwitserland was neutraal en geen bedreiging. De Maginotlinie is zo’n 1500 kilometer lang en bestaat uit een netwerk van eenvoudige bunkers tot zeer grote ondergrondse bunkercomplexen.

Maginot: Manschappeningang GO Bréhain

Het werk Bréhain was een groot ondergronds complex bestaande uit 8 bunkers, naast de twee ingangsbunkers (manschappen en munitie / materiaal). De 8 bunkers liggen ruim 900 meter van de ondergrondse kazerne en ingangsbunkers af. Al deze bunkers zijn ondergronds met elkaar verbonden. Voor het vervoer van het materiaal was er ook een smalspoorbaan ingebouwd, zoals in alle grote Maginotcomplexen.

Maginot: GO Bréhain

Het werk is, zoals eigenlijk alle Maginotwerken, van binnen leeggeroofd (kabeldieven, musea die materiaal hebben meegenomen, verzamelaars). Toch is het werk de moeite waard om te bezoeken. Het is dan wel geen museum, maar er zijn wel bijzondere details in te vinden, zoals deze muurschildering.

Maginot: GO Bréhain

In het werk leefden destijds 615 manschappen en 22 offcieren. Het is tijdens nooit veroverd door de Duitsers in de 2e Wereldoorlog, De Duitsers hebben de Maginotlinie zoveel mogelijk omzeild door Frankrijk aan te vallen in een zwak verdedigd deel van Frankrijk, via de Belgische Ardennen.

Maginot: GO Bréhain

Tegenwoordig ligt het werk er verlaten bij. Jaar na jaar verslechtert het werk helaas. Het is geen museum, aan instandhouding wordt niet gedaan. Hoelang het nog toegankelijk is, is ook afwachten. Op het terrein waar de geschutsbunkers liggen is een windmolenpark gepland. Dit zal de stabiliteit van de ondergrondse gangen geen goed doen.

Maginot: GO Bréhain, geschutskoepel
Maginot: GO Bréhain, munitiemagazijn
Maginot: GO Bréhain

KZ Mauthausen

Concentratiekamp Mauthausen was het grootste concentratiekamp in Oostenrijk. Tussen 1938 en de bevrijding in mei 1945 zijn er ruim 190.000 mensen geïnterneerd. Minstens 90.000 mensen hebben de verschrikkingen niet overleefd. In Oostenrijk waren er meer dan 40 subkampen die allemaal onder KZ Mauthausen vielen. De gevangenen in de subkampen werden als slavenarbeiders gebruikt om de oorlogsindustrie draaiende te houden. De gevangenen in Mauthausen werden gebruikt om graniet uit de nabijgelegen mijn te halen. Dit voor de stedenbouwplannen van Hitler / Speer in bijvoorbeeld de Führerstadt Linz, die met stenen uit deze groeve uitgebreid moest worden. Zoals alle concentratiekampen werd ook KZ Mauthausen door de SS gerund.

KZ Mauthausen

Het kamp is te bezoeken. Meer informatie is hier te vinden: https://www.mauthausen-memorial.org/

KZ Mauthausen
KZ Mauthausen
KZ Mauthausen
KZ Mauthausen

Westwall: HG Kindsbach

Dit ondergrondse, verbunkerde gangenstelsel is in 1937 gebouwd als opslag voor luchtafweermunitie. Aan het einde van de oorlog is het nog kort gebruikt als hoofdkwartier voor het “Oberkommando West” en deels ook als schuilplaats voor de bevolking tijdens de bombardementen. Na de oorlog heeft het Franse leger het gangenstelsel nog kort als munitieopslag gebruikt, voordat het Amerikaanse leger deze plek overnam, in het kader van de uitbreiding van vliegveld Ramstein. Het Amerikaanse leger heeft het gangenstelsel flink gerenoveerd en gebruikt als een commandocentrum om de luchtbewegingen rondom Ramstein te coördineren.

Eind 60-jaren is dit een van de belangrijkste luchtverdedigingscommandocentra van de NATO geworden (ADOC Kindsbach). In de loop van de jaren werd deze centrale te klein. Begin jaren 90 is het commandocentrum opgegeven en leeggehaald. Na controle is het grondstuk inclusief gangenstelsel teruggegeven aan de nazaten van de toenmalige eigenaar. Af en toe worden er in de wintermaanden rondleidingen gegeven en die zijn zeker de moeite waard!

Westwall: HG Kindsbach
Westwall: HG Kindsbach, commandocentrale

Westwalltunnels

De Westwall (Duitse verdedigingslinie) loopt grofweg van Emmerich tot Basel en is vooral bekend om de vele tankhindernissen. En dan vooral de zogenaamde Höckerhindernisse, de betonnen “drakentanden” die dwars door het landschap lopen. Zoals hier over een riviertje, dwars door velden en bossen bij Roetgen in de Eifel:

Westwall: Höckerlinie bij Roetgen

Veruit het overgrote deel van de Westwallbunkers is opgeblazen na de tweede wereldoorlog, daarvan is veel minder terug te vinden. Na de oorlog was dit ook niet zo gewenst en ook nu nog is er nog best veel weerstand om deze bunkers te behouden, het is namelijk niet de fraaiste kant van de Duitse geschiedenis. Gelukkig zijn er wel een aantal musea gevestigd in voormalige Westwallbunkers, zodat dit stuk geschiedenis niet helemaal vergeten wordt. Naast tankhindernissen en bunkers, zijn er ook heel veel tunnelcomplexen gebouwd. Over het algemeen waren dit opslagplaatsen en de meeste tunnels zijn nooit afgebouwd. Een leek zal deze tunnels dan ook zelden als een Westwalltunnel herkennen, als die deze tunnels al kan vinden.

Westwall: tunnel in het Pfälzerwald

Verschillende tunnels zijn na de oorlog wel door de Amerikanen in gebruik genomen alshoofdkwartier of als opslagplaats van materiaal tot nucleaire wapens, maar het overgrote deel niet. En dan zien de tunnels er over het algemeen zo uit als hierboven. Een paar restanten van houten stutten, af en toe een boorgat en dan heb je het wel gehad.

Op pad

Jaren geleden, toen ik net begon met het fotograferen van bunkers, was ik een stuk fanatieker dan nu. Of beter gezegd, minder verwend. Onderweg naar mooie complexen stopten wij bij elke bunker die wij onderweg tegenkwamen. Of die nu verscholen lag in de bramenstruiken of half opgeblazen was, maakte niet uit; de bunker moest uitgebreid bekeken en gefotografeerd worden. Zo heb ik destijds veel foto’s gemaakt van (voor mij nu) totaal oninteressante bunkers, waarvan ik grotendeels ook niet meer weet waar die staan. Zoals deze bunker bijvoorbeeld.

Atlantikwall in Frankrijk

We (ik ga hoogstzelden alleen op pad) waren onderweg naar mooie complexen, onder andere MKB Todt en MKB Oldenburg in Frankrijk en dit was een van de eerste bunkers die wij tegenkwamen. In de loop van de jaren ben ik wat verwend geworden en stop alleen nog maar als er interessante details in zo’n kleine bunker te vinden zijn. Originele teksten en tekeningen uit die tijd bijvoorbeeld of zeldzame constructies, voor minder doe ik het niet. 😉

Nu zijn die in MKB Todt in overvloed te vinden. Neem alleen al de 4 geschutsbunkers, fenomenaal groot! Een van de bunkers is omgebouwd tot museum (website: http://www.batterietodt.com/musee), eentje is verwoest door een explosie en de andere 2 worden aan hun lot overgelaten. Van die laatste 2 was er destijds eentje (geschutsbunker 4) ook van binnen te bekijken. De grootte van die bunkers is lastig vast te leggen, maar deze foto geeft het wel aardig weer:

Atlantikwall: MKB Todt

In elk van deze geschutsbunkers stond een 38 cm kaliber geschut van de firma Krupp. Niet alleen de unieke bouwwijzen en indrukwekkende grootte van deze bunkers maken elk bezoek de moeite waard, ook de teksten en tekeningen die in de bunker te zien zijn.

Atlantikwall: MKB Todt
W.C. = Winston Churchill

Tenminste, zolang deze tekeningen en teksten nog te zien zijn! De tekst op de bovenstaande foto ziet er nog relatief onaangetast uit, maar de meeste teksten zijn helaas overgekliederd door idioten die geen besef hebben van de geschiedenis.

Atlantikwall: MKB Todt

De teksten en tekeningen zijn echter niet origineel. Hoewel de Duitsers heel veel bunkers met tekeningen en teksten hebben versierd, zijn deze teksten en tekeningen geschilderd in 1994, voor de film Fortitude.

U-Verlagerung Dinar

Deze U-Verlagerung ligt in Tjechië en is legaal bezoekbaar. De rondleidingen zijn wel in het Tjechisch, maar een beknopte hand-out wordt ook in andere talen meegegeven. Website: https://visit.caves.cz/en/cave/jeskyne-vypustek

Fabrieken die in grotten werden ondergebracht, hadden een muntnaam als codenaam. De firma Flugmotoren Werk Brunn-Lösch produceerde in de tweede wereldoorlog delen van Bosch vliegtuigmotoren. Hier is niet veel meer van te zien, na de oorlog is deze grot ook door het Tjechische leger omgebouwd tot commandocentrale.

U-Verlagerung: Dinar

U-Verlagerung Krähe

Deze fabriek is in een voormalige treintunnel gehuisvest. Alle U-Verlagerungen die in (voormalige) verkeerstunnels zijn gevestigd, kregen als schuilnaam een vogelnaam. Deze U-Verlagerung werd door de firma Voigt und Häffner uit Frankfurt voor de productie van Herta-schakelaars. Gedurende de tweede wereldoorlog was het noodzakelijk om de productie in een bomzekere locatie onder te brengen, de fabriek in Frankfurt was niet meer veilig. De treintunnel is (volgens mijn laatste informatie) nog steeds in handen van die firma, al zijn er wel plannen om de tunnel weer als treintunnel in gebruik te nemen. Dat deze tunnel ooit als fabriek werd gebruikt, is nu niet meer te zien.

U-Verlagerung: Krähe

Mijn blog

Regelmatig ben ik op pad om bunkers te fotograferen. Naast de musea, fotografeer ik vooral locaties die verlaten en vervallen zijn. Het vinden van deze locaties is niet altijd even gemakkelijk. Dat hoeft ook niet, want hoe lastiger te vinden, hoe minder de locatie vernield is.

Onlangs heb ik deze abri (ondergronds manschappenverblijf) van de Maginotlinie bezocht. In 2013 heb ik deze abri ook al gefotografeerd. Normaal gesproken is deze abri niet toegankelijk en dat is wel te zien. Weinig vervuiling en vernieling. Wel leeggehaald, maar daar ontkom je niet aan. Verzamelaars stelen alles wat los en vast zit.

Abri in de sector Rohrbach (Maginotlinie)